Prace soboru Sobór został uroczyście otwarty w soborze Zaśnięcia Matki Bożej na Kremlu w Moskwie , z udziałem 563 wybranych delegatów duchowieństwa zakonnego i eparchialnego oraz świeckich. Wśród uczestników soboru wyraźny był podział na dwie grupy o odmiennych oczekiwaniach wobec nowego kształtu Kościoła. W swoich wspomnieniach z soboru metropolita Eulogiusz (Gieorgijewski) twierdził nawet, że cały sobór charakteryzowała wzajemna nieufność uczestników i brak jedności. Przedstawiciele eparchialnego duchowieństwa (zwłaszcza z miast) oraz świeccy teologowie domagali się poszerzenia kompetencji laikatu i białego duchowieństwa poprzez ograniczenie tradycyjnej wiodącej roli biskupów w Rosyjskiej Cerkwi. Większość hierarchów i mnisi uczestniczący w soborze reprezentowali stanowisko przeciwne. Kontrowersje budziła także, do tej pory przyjmowana powszechnie, konieczność odbudowy patriarchatu moskiewskiego, której w czasie soboru przeciwstawiono koncepcję Kościoła zarządzanego kolegialnie przez synod złożony z wybranych w głosowaniu biskupów, kapłanów i świeckichD. Pospielovsky, The Russian Church..., s.27–28..