200px|thumb|Strona z pierwszego wydania utworu Żywot Łazika z Tormesu (hiszp. Vida de Lazarillo de Tormes y de sus fortunas y adversidades – „Żywot Łazarza z Tormes, oraz o jego dolach i niedolach”) – anonimowe opowiadanie hiszpańskie, opublikowane w 1554 roku. „Żywot” zapoczątkował gatunek powieści łotrzykowskiej, cieszący się popularnością w XVII wieku. Polski tytuł utworu został utworzony przez Maurycego Manna (1880–1932) z połączenia imienia głównego bohatera (Łazarz) i jego sposobu życia (łazik).
Utwór odwołuje się do typu postaci nazywanego po hiszpańsku picaro – młody chłopiec lub dziewczyna, unikający nędzy i wysiłku poprzez chwytanie się najrozmaitszych sposobów i pozostający w opozycji do społecznej obyczajowości. Opowiada historię chłopca z okolic rzeki Tormes, który nie ma opieki ze strony rodziców i musi sam szukać źródła utrzymania, chroniącego przed głodem. Pracuje m.in. jako przewodnik złośliwego ślepca czy giermek biednego szlachcica. Z energią i sprytem bohater dąży do znalezienia swojego miejsca w brutalnym świecie i uniknięcia nędzy przy możliwie małym nakładzie pracy. Przygody Łazarza opisane są z dużą ilością ironii i optymizmu.