Charakterystyczne jest, że podczas gdy pomoc środowiskowa może być ograniczona do jednej z form, wystarczającej w danej sytuacji, pomoc instytucjonalna ma charakter kompleksowy, obejmujący wszystkie potrzeby jednostki.
W ramach systemu pomocy społecznej wyróżnia się: pomoc w instytucjach opiekuńczych typu: domy pomocy społecznej, placówki opiekuńczo-wychowawcze, pomoc środowiskowa, m.in. świetlice środowiskowe, ośrodki wsparcia (tj. domy dziennego pobytu, noclegownie, schroniska dla bezdomnych, środowiskowe domy samopomocy dla osób z zaburzeniami psychicznymi), pomoc finansową, usługową i rzeczową świadczoną przez ośrodki pomocy społecznej (i w kilku przypadkach przez powiatowe centra pomocy rodzinie).
Kolejne nowelizacje ustawy o pomocy społecznej ukształtowały następujący katalog świadczeń przysługujących na podstawie jej przepisów: formy rzeczowe – niezbędne ubrania, gorący posiłek, udostępnienie na podstawie umowy użyczenia maszyn i narzędzi pracy stwarzających możliwość zorganizowania własnego warsztatu pracy oraz urządzeń ułatwiającym niepełnosprawnym pracę, pomoc na zagospodarowanie pełnoletniej osobie opuszczającej rodzinę zastępczą, placówkę opiekuńczo-wychowawczą, dom pomocy społecznej, schronisko dla nieletnich, zakład poprawczy; formy pieniężne – zasiłek (stały, stały wyrównawczy, macierzyński okresowy bądź