Warunki w obozach thumb|Pustelnia Optyńska w Kozielsku (widok przed 1917) – część obozu jenieckiego 1939-41 thumb|Pustelnia Niłowo-Stołobieńska – klasztor na wyspie na jeziorze Seliger (widok sprzed 1917) – obóz Ostaszków
Obozy specjalne mieściły się w byłych klasztorach prawosławnych: w Kozielsku wybrano na ten cel Optyński Monaster Wprowadzenia Matki Bożej do Świątyni, w Ostaszkowie – Pustelnię Niłowo–Stołobieńską, zaś w Starobielsku - żeński monaster Ikony Matki Bożej „Wszystkich Strapionych Radość”. Takie miejsce zakwaterowania polskich jeńców było zapewne wygodne dla władz radzieckich z powodów organizacyjnych i finansowych, ale miało też wydźwięk symboliczny ze względu na państwowy wojujący ateizm i bliski już ostateczny los jeńców – pogląd taki nie jest obcy współczesnym Rosjanom. Warunki przetrzymywania w obozach zostały udokumentowane w bogatej literaturze stworzonej przez pewną liczbę jeńców, którzy uniknęli zagłady w zbrodni katyńskiej. Traktowanie było na ogół poprawne i w zasadzie, pomimo tego, że ZSRR nie był stroną konwencji genewskiej – zgodne z nią. Jeńcy nie byli zmuszani do pracy niewolniczej, mogli posiadać rzeczy osobiste i pieniądze, nie była zabroniona korespondencja listowna, telegraficzna, jak też przesyłanie środków pieniężnych i paczek.