W lutym 1943 r. na Kreml wezwany został płk Berling, który już po opuszczeniu Armii Andersa ZSRR zadeklarował gotowość utworzenia niepodporządkowanych rządowi w Londynie oddziałów polskich złożonych z pozostałych w ZSRR Polaków. Stalin wyraził na to zgodę podczas rozmów na Kremlu. W kwietniu 1943 roku zostały zerwane stosunki dyplomatyczne między rządem polskim w Londynie a ZSRR w związku ze sprawą zbrodni katyńskiej.
W maju 1943 roku została sformowana w Sielcach nad Oką 1 Polska Dywizja Piechoty im. Tadeusza Kościuszki na czele z gen. Berlingiem.
Działalność ZPP thumb|Wolna Polska, organ Związku Patriotów Polskich
9 i 10 czerwca w Moskwie w sali Domu Żołnierza Radzieckiego odbył się zjazd ZPP, na którym ogłoszono statut, deklarację ideową, wybrano zarząd i komisję rewizyjną.