Kasztelania oświęcimska – kasztelania z siedzibą (kasztelem) na grodzie w Oświęcimiu w średniowieczu.
Historia Gród w Oświęcimiu powstał już zapewne w czasach króla Bolesława Chrobrego, w miejscu skrzyżowania wielu dróg handlowych, w tym najważniejszej drogi solnej z Krakowa przez Zator i wzmiankowanej pod koniec XIII wieku via antiqua na południe przez Kęty. Początkowo obszar nad Sołą i Skawą wchodził w skład ziemi krakowskiej, której był południowo-zachodnią rubieżą. Być może już w 1177 lub 1179 roku Oświęcim został przekazany przez Kazimierza II Sprawiedliwego na rzecz swojego bratanka Mieszka Plątonogiego, który włączył by je do śląskiego Księstwa raciborskiego. Po raz pierwszy wydarzenie to opisał Wincenty Kadłubek, który opisał je jako darowiznę „kilku miast“, bez ich wymienienia z nazw i wyjątkowo nie stosując żadnego określenia terytorialnego. Sformułowanie Kadłubka otwiera możliwość innej interpretacji niż najczęściej dotąd stosowanej, mianowicie że w 1177 (lub 1179) Oświęcim nie znalazł się jeszcze w granicach księstwa raciborskiego, a mogło to nastąpić około 1195 roku, w procesie ekspansji terytorialnej Mieszka Plątonogiego, a nawet późniejP. Mostowik, 2005, s. 41..