Berlina, tam też dostała się jego skrajnie wyczerpana i chora matka. Z obozu tego, każdego dnia odprawiana była duża grupa więźniów (Polaków, Rosjan, Ukraińców i Białorusinów) na tzw. „leczenie sanatoryjne”. Jak się później okazało „sanatorium” to nosiło nazwę Sachsenhausen-Oranienburg. Od niechybnej śmierci w komorze gazowej uratowała ich ofensywa wojsk radzieckich, które wyzwoliły obóz w Gross Ziethen w końcu kwietnia 1945 roku. Przy najbliższej okazji wyruszył wraz z grupą współtowarzyszy obozowych do Polski. Dnia 8 maja 1945 roku dotarł do Poznania, kończąc kilkudniową wędrówkę ku Ojczyźnie.
Czynny udział w powstaniu warszawskim brali również jego: babcia – Józefa Michalak (na Powiślu) oraz ojciec – Stanisław Kluge w oddziałach „Baszty” na Mokotowie.
Po wojnie Po powrocie do kraju wznowił naukę w Gimnazjum i Liceum Ogólnokształcącym w Grodzisku Mazowieckim, gdzie w maju 1949 roku uzyskał świadectwo dojrzałości. We wrześniu 1949 roku wstąpił na wydział Matematyczno-Przyrodniczy Uniwersytetu Warszawskiego (sekcja geograficzna). W 1952 roku uzyskał dyplom ukończenia, zawodowych studiów geograficznych. Dalsze studia kontynuował na Uniwersytecie M.Curie-Skłodowskiej w Lublinie, gdzie specjalizował się w geografii fizycznej ogólnej. Stopień magistra w zakresie klimatologii uzyskał w kwietniu 1954 roku.