W przypadku wódki i innych napojów o wysokiej zawartości alkoholu podstawą opodatkowania jest spirytus, a w przypadku piwa jest to ekstrakt słodowo-chmielowy. Według obliczeń ZPPPS akcyza i podatek VAT stanowią 72 proc. ceny półlitrowej butelki wódki. Wpływy z akcyzy od napojów alkoholowych są nieproporcjonalne do struktury spożycia. Piwo odpowiada za 26 proc. całkowitej akcyzy, przy konsumpcji alkoholu wynoszącej 54 proc. Z kolei alkohole mocne generują 70 proc. dochodów do budżetu państwa z tytułu akcyzy przy spożyciu alkoholu na poziomie 38 proc.
W 2022-2023 roku odnotowano spadek produkcji wyrobów spirytusowych. W 2022 spadła o 5,4 proc., a w 2023 r. o 14,7 proc. Podwyżka cen alkoholi skłania część konsumentów do sięgania po tańsze zamienniki pochodzące z nielegalnych źródeł tzw. szarej strefy. Stanowi ona poważne zagrożenie dla zdrowia i bezpieczeństwa ludzi oraz prowadzi do strat dla budżetu państwa, szacowanych na około 1,3 miliarda złotych rocznie.