19).

W XII wieku żydowski podróżnik Beniamin z Tudeli opisał żyjące w Atenach, Korfu, Koryncie, Tebach, Salonikach, Arcie, Chalkidzie i Dramie wspólnoty żydowskie. Największa z nich, według Beniamina, zamieszkiwała Teby. Podróżnik szacował jej liczebność na około 2 tysiące ludzi. Zajmowali się oni produkcją i barwieniem tkanin jedwabnych. Już wówczas określano ich mianem Romaniotów.

Żydzi sefardyjscy zostali w 1492 wygnani z Hiszpanii. Wielu z nich osiedliło się na terenie rządzonej przez Osmanów Grecji. Byli oni bogatsi i, we własnym mniemaniu, bardziej wykształceni od Romaniotów. Poczucie wyższości sprawiło, że izolowali się od greckich Żydów. Barierą między tymi społecznościami był nie tylko status majątkowy i społeczny, ale także fakt posługiwania się odmiennymi językami - Sefardyjczycy posługiwali się językiem ladino, a Romanioci mówili w jewaniku. W tym czasie Saloniki stały się jednym z największych skupisk Żydów na świecie (dominowali Sefardyjczycy) i ważnym centrum rabinicznym. Żydzi odgrywali również wówczas znaczną rolę na szlakach handlowych przebiegających przez Kretę.