Przed drugą wojną światową ruch esperancki w Polsce liczył ponad 40 grup i setki kursów, częste prelekcje i artykuły w polskiej prasie, żywe wydawanie książek i publikacji naukowych. 25 września 1939 roku zburzono dom twórcy esperanta, gdzie znajdowały się pamiątki po nim i jego rękopisy. Dzieci Zamenhofa zostały zabite przez nazistów – syn rozstrzelany w Palmirach, córki zginęły w obozie koncentracyjnym Treblinka. Taki sam los czekał większość polskich oraz polsko-żydowskich esperantystów. W warszawskim getcie zmarł Leo Belmont, a Jakub Szapiro został rozstrzelany w lesie Pietrasze w lipcu 1941 roku, przed powstaniem w getcie białostockim. Zniszczono bibliotekę Mieczysława Sygnarskiego, Edward Wiesenfeld zginął w obozie koncentracyjnym.
Na szczególne uznanie należy przykład Albina Jana Makowskiego, chojnickiego społecznika, który uczył esperanta w obozie koncentracyjnym Stutthof i napisał podręcznik tego języka z pamięci, obecnie zaginiony.
Już w 1944 roku w wyzwolonym przez Armię Czerwoną Lublinie zaczęło działać koło esperantystów, którego przewodniczącym był różokrzyżowiec i ezoteryk Jan Zawada. 18 marca 1945 roku założono grupę esperancką w Krakowie, a przez korespondencję z esperantystami z Warszawy i Łodzi zdecydowano się na założenie organizacji centralnej.