Naród Narzędziami przemyślanego dzieła bożego na Ziemi (historii) są nie tylko wybrane jednostki, ale przede wszystkim narody, rozwijające się poprzez dążenie ku powszechności, ogółowi. Izolacjonizm i separatyzm narodów to największe zagrożenia dla życia społeczeństw. Narody izolowane, zamknięte w przesądach narodowych, nie mogą być narodami historycznymi. W koncepcji tej szczególnie negatywnie Czaadajew widział swoją ojczyznę – Rosję. Jednak po roku 1830 zmienił zdanie i uznał, że zadaniem Rosji jest rozwiązanie ludzkiej zagadki.
Listy filozoficzne W latach 1829–1831 Czaadajew napisał w języku francuskim swój najsłynniejszy traktat filozoficzny, który zatytułował Listy filozoficzne. Miał on formę ośmiu listów adresowanych do pewnej damy. W pierwszym z nich filozof wysławiał Europę Zachodnią, jej idee sprawiedliwości, porządku i prawa, uznając w tym główna zasługę wpływu Kościoła katolickiego. Jednocześnie w stosunku do samej Rosji Czaadajew był nastawiony skrajnie sceptycznie. Uważał, że nie należy ona ani do Zachodu ani do Wschodu i w gruncie rzeczy nie reprezentuje sobą żadnej tradycji. Niczego światu nie dała, ani nic się od świata nie nauczyła. Nikt by jej nie zauważył, gdyby nie jej terytorialna wielkość. Sama Rosja istnieje tylko po to, aby być przestrogą dla przyszłych pokoleń.