Postępowanie dowodowe Postępowaniem dowodowym kierował sędzia, który oceniał dowody przedstawione przez strony. Niektórzy historycy prawa mówią nawet o wprowadzeniu legalnej teorii dowodów, ponieważ sędziemu nie narzucano konkretnych instrukcji jak ma je oceniać. Bardzo upowszechnił się i stopniowo wysunął na pierwsze miejsce dowód z dokumentów. Dokumenty publiczne oraz te, co do których nastąpiło potwierdzenie ich autentyczności nie dopuszczały przeciwdowodów, a w szczególności z zeznań świadków. W odniesieniu zaś do zeznań świadków konstytucja Konstantyna Wielkiego, pozbawiła mocy dowodowej jednego świadka („Jeden świadek to żaden świadek”). Swoistym środkiem były także interrogationes in iure, czyli pytania zadawane przez sędziego stronom lub przez jedną ze stron drugiej. Na podstawie tych wszystkich środków dowodowych sędzia ogłaszał wyrok.
Apelacja W procesie kognicyjnym po raz pierwszy dopuszczono kontrolę wyroków poprzez apelację (appelatio). Mogła ją wnieść strona niezadowolona z wyroku. Apelację ustną należało wnieść w dniu wydania wyroku, pisemną zaś początkowo w ciągu 2 lub 3 dni;