W 1572 r. król udzielił szlachcie przywileju produkcji i sprzedaży napojów alkoholowych w obrębie ich dóbr (propinacja). Konsumpcja gorzałki rosła stale przez wiek XVII i XVIII wśród klas wyższych. Historyk Zbigniew Kuchowicz oszacował, że w XVIII w. przedstawiciele arystokracji i bogaci mieszczanie pili średnio 20 litrów napojów destylowanych (o zawartości alkoholu ok. 30%) na głowę rocznie, podczas gdy chłopi około 3 litrów, głównie podczas takich okazji jak wesela, kiedy pozwalano sobie na zbytki. Biedni pili gorzałkę destylowaną jednokrotnie. Bogaci pili gorzałkę poddaną wielokrotnej destylacji, dzięki czemu miała ona większą zawartość alkoholu, lepszy smak i mniej substancji szkodliwych dla zdrowia. Okowita destylowana trzykrotnie i rozcieńczana cieszyła się największym uznaniem. Mimo początkowych postaw potępiających picie takiego trunku (np. w utworach Sebastiana Klonowica), w XVII w. zaczęła wzrastać jego akceptacja w społeczeństwie polskim. Ulrich von Werdum goszczący w Polsce uznał wódkę za ulubiony napój Polaków, pity w zaskakujących ilościach zarówno przez mężczyzn, jak i kobiety. Mieszczanie podawali wódkę nawet dzieciom, osłabionym chorobą rekonwalescentom, kobietom ciężarnym i karmiącym.