W ostatnim wymienionym przypadku podstawą działania ZAiKS-u są umowy z zagranicznymi organizacjami zbiorowego zarządzania. Analogiczne funkcje spełnia ZAiKS także wobec twórców, którzy nie powierzyli ZAiKS-owi ochrony swoich praw autorskich, lecz wobec których ZAiKS występuje jako ustawowy reprezentant, albo na zasadzie .
W związku z dochodzeniem praw autorskich ZAiKS-owi, jako organizacji zbiorowego zarządzania, przysługują szczególne uprawnienia i przywileje takie, jak:
legitymacja procesowa, czyli prawo występowania do sądów w imieniu twórców; roszczenie informacyjne, czyli prawo żądania udzielenia przez użytkownika twórczości określonych informacji i wglądu do dokumentów; domniemanie zarządu (brak konieczności udowadniania reprezentacji konkretnego twórcy); prawo składania wniosków o ściganie karne podmiotów naruszających prawa autorskie.
ZAiKS zapewnia więc ochronę utworów zarówno własnych członków stowarzyszenia, jak i autorów, którzy powierzyli swe utwory pod ochronę. Prawami twórców zagranicznych zarządza na podstawie umów o wzajemnej reprezentacji. Stowarzyszenie spełnia istotne funkcje nie tylko w stosunku do twórców, lecz i do użytkowników utworów.