Wielka szachownica (ang. The Grand Chessboard. American Primacy And Its Geostrategic Imperatives) – koncepcja geopolityczna stworzona przez Zbigniewa Brzezińskiego, a zarazem tytuł jego książki wydanej w języku angielskim w 1997 roku i w polskim przekładzie w 1998 roku. Autor zadedykował ją swoim studentom, by pomogła im kształtować przyszły światWielka szachownica, ibidem, s. V.. Książka, zawierająca wiele map, została podzielona na 7 rozdziałów, z których każdy omawia odrębny geopolitycznie, kluczowy obszar globuWielka szachownica, ibidem, s. VII–VIII..
Źródła koncepcji Wśród źródeł koncepcji wielkiej szachownicy wymienia się: Nawalizm, doktrynę Alfreda Thayera Mahana – podstawą potęgi jest marynarka wojenna i kontrola wybrzeży. Kładzie nacisk na tereny rdzeniowe Azji; Teorię Halforda Mackindera – uważał, że era potęgi morskiej minęła. Kluczowym obszarem jest Heartland, na który składają się obszary Azji Środkowo-Wschodniej, do których wrotami są tereny Europy Środkowo-WschodniejWielka szachownica, ibidem, s. 46.; Teorię Nicholasa Spykmana, który uważał, że najważniejszy jest tzw. Rimland – wybrzeża Eurazji. Stanowią one bufor pomiędzy mocarstwami lądowymi i morskimi.