Czuwak (w USA: ang. Deadman control) – w transporcie szynowym jeden z elementów automatyki bezpieczeństwa pociągu, którego celem jest minimalizowanie zagrożeń wynikających z kierowania pojazdem przez człowieka. Nazwa została bezpośrednio zaczerpnięta od czasownika czuwać, ponieważ jego podstawowym zadaniem jest sprawdzenie przytomności prowadzącego pojazd.
W zależności od pojazdu i zamontowanego w nim systemu czujności, przycisk lub pedał musi być stale wciśnięty w trakcie jazdy (tzw. czuwak bierny lub pasywny) lub uruchamiany w określony sposób (czuwak aktywny, Sifa, SHP). Niespełnienie tych wymogów automatycznie powoduje wdrożenie hamulca bezpieczeństwa tramwaju lub hamowania nagłego pociągu.
Czuwak w pociągach
W taborze kolejowym używa się najczęściej czuwaka aktywnego lub systemu Sifa. Do systemów czuwaka można zaliczyć system SHP. Są to systemy w których maszynista musi odpowiednio zareagować (np. wciśnięciem przycisku lub puszczeniem pedału) na podany mu przez urządzenie sygnał (świetlny, dźwiękowy).
Czuwak w tramwaju