Zarys historii ze szczególnym uwzględnieniem XX wieku, PWN, Warszawa 1974, s. 280.. Chodziło o złamanie art. IX w powiązaniu z art. XII. Stolica Apostolska wbrew postanowieniom konkordatu, iż granice prowincji i diecezji będą odpowiadać granicom państwa polskiego i obsadzane będą przez obywateli polskich, mianowała w czasie okupacji administratorem apostolskim nad arcybiskupstwem gnieźnieńsko-poznańskim Niemca, księdza Bretingera, a administrację diecezji chełmińskiej powierzył biskupowi gdańskiemu Carlowi Marii Splettowi, który prowadził na tym terenie szeroką kampanię germanizacyjną. Stolica Apostolska, dokonując w 1939 r. mianowania administratorów apostolskich oraz dokonując zmiany granic diecezji, podporządkowując niektóre polskie parafie ordynariuszom niemieckim i słowackim (Słowacja, rządzona przez księdza Tiso była państwem satelickim wobec Niemiec i wzięła udział w ataku na Polskę, uzyskując po kampanii wrześniowej korzyści terytorialne na Orawie, Spiszu i Podhalu) de facto spowodowała, że konkordat przestał obowiązywać już w czasie okupacji niemieckiej. W tej sytuacji hierarchia kościelna nie mogła podjąć kampanii na rzecz utrzymania konkordatu.