thumb|Gramofon na korbkę z napędem sprężynowym z początku XX wieku thumb|Polski gramofon Bambino z wbudowanym wzmacniaczem, 1967 thumb|Współczesny gramofon SL-1210 MK2E firmy Technics Gramofon – urządzenie do odtwarzania dźwięku zapisanego na płytach gramofonowych. W Polsce często nazywany adapterem.
Budowa i zasada działania thumb|Przekrój przez rowek płyty i igłę gramofonu: idea zapisu stereo na płycie Gramofon wyewoluował z fonografu i odziedziczył jego zasadę działania. Składa się z dwóch podstawowych części: mechanizmu napędowego z talerzem oraz ramienia z głowicą gramofonową. Rolą mechanizmu napędowego jest obracanie talerza bez wstrząsów i drgań z nośnikiem informacji jakim jest obracająca się płyta (typowo z prędkościami 78, 45 lub 33⅓, czasem 16⅔ obrotów na minutę) z wyżłobionym spiralnym rowkiem, w którym prowadzona jest igła. Drgania igły przetwarzane są we wkładce na sygnał elektryczny. Dopuszczalna odchyłka prędkości obrotowej wynosi ± 0,2% (w gramofonach hi-fi ± 0,15%). W innych, nowatorskich rozwiązaniach konstrukcyjnych zamiast igły stosuje się światło lasera. Drugą część gramofonu stanowi ramię z wkładką, która jest najważniejszym elementem toru przenoszenia dźwięku. Zadaniem ramienia z wkładką jest takie prowadzenie igły, aby między ostrzem a rowkiem płyty nie powstawało zbytnie tarcie.