Najstarsza informacja w źródłach pisanych nt. skalnych miast Krymu pochodzi ze schyłku XIV w. W XVI i XVII w. informacje takie stają się liczniejsze, pochodzą m.in. od polskiego posła na Krym Marcina Broniewskiego (1578), ale także od członków poselstw Turcji, Rosji i włoskich kupców. Pod koniec XVIII w. i w pierwszej połowie XIX w. pojawiają się pierwsze próby naukowego wyjaśnienia genezy sztucznych pieczar, choć nie bazowały one na poważnych pracach archeologicznych lub studiach źródeł, a raczej na ogólnych rozważaniach. Wysunięto trzy hipotezy: Skalne miasta są dziełem ludzi jaskiniowych, w każdym razie ludzi, którzy nie posiadali narzędzi z metalu i nie potrafili budować domostw murowanych czy drewnianych. Poszczególni badacze różnie określali tych ludzi: jako troglodytów, ludzi jaskiniowych, Kimerian. Skalne miasta stworzyli przedstawiciele wczesnych chrześcijan, uciekających na Krym po uznaniu ich poglądów za heretyckie (rozpatrywano tu arian). Skalne miasta są dziełem Taurów, pierwszych mieszkańców półwyspu (nie licząc grup paleolitycznych)