XX wieku. Zbiory Towarzystwa przysłużyły się dobrze nauce polskiej w najtrudniejszym etapie jej dziejów, gdy pozbawiona instytucjonalnej opieki państwa zmuszona była opierać się na mecenacie społecznym i prywatnym. Zbiory te wykorzystywali do prac naukowych m.in. Oskar Kolberg, Aleksander Brückner, Józef Ignacy Kraszewski a obok nich uczeni poznańscy: Leon Wegner, Kazimierz Jarochowski, Stanisław Karwowski. Wydane z inicjatywy Towarzystwa tomy 1-5 Kodeksu dyplomatycznego Wielkopolski w dużej mierze uwzględniały zbiór dyplomów tu właśnie zgromadzonych.
W II Rzeczypospolitej Wraz z odzyskaniem niepodległości przez Polskę w roku 1918 Towarzystwo weszło w nowy etap swego istnienia i pracy. Po powołaniu do życia Uniwersytetu Poznańskiego (jego pierwszym rektorem został dr Heliodor Święcicki, ówczesny prezes Towarzystwa Przyjaciół Nauk) i po koniecznych reorganizacjach Towarzystwa wyraźnie zmierzającego w kierunku korporacji o charakterze akademickim, członkowie musieli zdecydować o przyszłości zbiorów.