Płacz niewolnika (oryg. ukr. Плач невільника) – duma kozacka powstała najpóźniej w XVII w.

Duma należy do grupy utworów tego gatunku, których tematem była sytuacja Kozaków zaporoskich wziętych do niewoli przez Turków w czasie organizowanych przez Zaporożców wypraw łupieżczych. Zdaniem Włodzimierza Mokrego została napisana przez Kozaka, który sam znajdował się w niewoli, po czym weszła do ustnej tradycji kozackiej, ulegając typowym dla utworów swojego gatunku przekształceniom – była równolegle wykonywana przez wielu wędrownych artystów (kobziarzy, lirników), którzy zachowując zasadniczą treść i przesłanie dumy, dokonywali mniejszych lub większych zmian w jej tekścieW. Mokry, Od Iłariona do Skoworody, ss.51–52. Autor ten wymienia ją wśród najbardziej wartościowych artystycznie utworów reprezentujących gatunekW. Mokry, Od Iłariona do Skoworody, s.52.