Analiza Spis ludności w Betlejem jest przykładem syntezy trzech gatunków malarstwa: religijnego, rodzajowego i pejzażowego. Charakterystyczne dla Bruegla łączenie tematów w integralną całość znalazło odbicie w kilku innych dziełach artysty, takich jak np. Rzeź niewiniątek, Pokłon Trzech Króli, Nawrócenie św. Pawła i Ślepcy. Choć Bruegel w Spisie ludności w Betlejem umieścił liczne wielopostaciowe scenki, to jednak namalowanych ludzi nie pozbawił indywidualnych cech. Każdy z nich został oddzielnie opracowany pod względem ubioru, zachowania i kolorystyki. Specyficzne barwy kostiumów, zabudowy i narzędzi pracy kontrastują z jasnymi płaszczyznami śniegu, którego biel zawiera liczne odcienie. Dzięki temu artysta zbudował głęboką przestrzeń, co widoczne jest szczególnie na obszarach usytuowanych za rzeką.
Obraz jest również aluzją do sytuacji w Niderlandach w drugiej połowie XVI wieku i wyraża krytykę wobec ówczesnej władzy, zarówno jej restrykcyjnej polityki i administracji, jak i biurokracji. Dowodem tego jest obecność urzędników pobierających podatki, którzy nie zostali wspomniani w ewangelicznym opisie. Jest to motyw nawiązujący do faktu, iż bogate, rozwinięte gospodarczo Niderlandy musiały płacić wysokie podatki imperium hiszpańskiemu.