Charakterystyczną cechą koncepcji ascetycznej zawartej w Drodze na Górę Karmel jest powiązanie oczyszczenia trzech władz duchowych: rozumu, pamięci i woli z trzema cnotami teologalnymi: wiarą, nadzieją i miłością.
Tematy Wiara Jednym z głównych tematów Drogi jest wiara jako droga oczyszczenia. Św. Jan nauczał, że ojcami wiary chrześcijańskiej są święci Patriarchowie. Według niego dopiero człowiek – czy jak go określał: dusza – który został uwolniony od przywiązań doczesnych i cielesnych może być zaliczony do społeczności ojców wiary (por. ks. I, 2,3)
W księdze drugiej Autor obszernie opisał stopniowe oczyszczenie wiary człowieka. Według niego, wiara jest pewną i ciemną sprawnością człowieka. Jest ciemną, ponieważ dzięki niej obcuje się z rzeczywistością, której prawda jest objawiana przez Samego Boga i przekracza wszelkie naturalne zdolności poznawcze rozumu. Jest ona zupełnie odmienna od tego, co odpowiada rozumowi, co jest doń „proporcjonalne”. Niesie tak silne światło duchowe, że rozum jakby ślepnie. Sprawia to, że poznający doświadcza całkowitej ciemności, określanej jako „noc wiary” (por. ks. II, 3.1). Według św. Jana od Krzyża, jeśli człowiek trwa w tym świetle wiary, mimo doświadczenia bycia jakby ociemniałym, szybko zbliża się do zjednoczenia z Bogiem.