thumb|Demonstracja żądania pełnej niepodległości dla Tanganiki, 1961 Dekolonizacja (od łac. de-+colonia = od+osiedlać) – proces wyzwalania się narodów z zależności kolonialnej poprzez tworzenie nowych państw tzw. postkolonialnych lub powoływania dawnych, w których miejsce wprowadzono kolonię (np. Etiopia w 1944) lub dobrowolnego przyłączenia się do już istniejącego państwa (np. przyłączenie Borneo Północnego do Malezji w 1963). Może następować w sposób pokojowy za porozumieniem stron lub w wyniku powstania, rewolucji czy innego konfliktu zbrojnego. Do procesu dekolonizacji nie należy przejęcie ziem kolonialnych przez sąsiednie państwo na zasadzie podboju, odboju lub międzynarodowych porozumień państw niezgodnych z zasadą samostanowienia narodów.
Dzieje zjawiska .
.
Najbardziej dynamiczny i o najszerszym zasięgu geograficznym proces dekolonizacji miał miejsce w okresie powojennym. Tuż po zakończeniu II wojny światowej niepodległość uzyskały wszystkie terytoria mandatowe oraz wiele kolonii azjatyckich, m.in. Cejlon, Indie, państwa indochińskie, Indonezja, KoreaUznanie Korei za zdekolonizowaną pozostaje sporne z powodu wytworzenia się dwóch organizmów państwowych w obrębie jednego narodu: demokratycznego na południu i komunistycznego na północy. i Pakistan.