thumb|upright=1.3|Mapa Afryki z czasów kolonialnych Wielka Brytania po zakończeniu II wojny światowej, pomimo zwycięstwa, miała zrujnowaną gospodarkęKeith Lowe Dziki kontynent. Europa po II wojnie światowej, wyd. 2013 r., s. 93.; osłabiona ekonomicznie i militarnie nie była już zdolna kontrolować swych posiadłościPWN Leksykon. Historia Świata. Wielka Brytania, wyd. 2002, s. 20–21.. Francja wyszła z wojny bardzo osłabiona. Wielka Brytania, Francja, Belgia, a później inne kraje rezygnowały z bezpośredniej kontroli nad krajami kolonialnymi, aby uniknąć wzrostu kosztów administracji. Starały się jednak utrzymać wpływy polityczne i gospodarcze w tych krajach (Wspólnota Narodów). Przywódcy państw, które uzyskiwały niepodległość, przedstawiali światowy imperializm jako główną przeszkodę na drodze do postępu. Jednak Zachód posiadał instytucje wysoko rozwiniętej cywilizacji, których nie potrafiły zastąpić lokalne siły narodowe. Miało to wkrótce przynieść niestabilność polityczną wielu z tych nowych państw.
Świat arabski nie akceptował Zachodu ze względu na inne korzenie kulturowe (duży dystans do islamu) i niedawną przeszłość kolonialną. Coraz częściej za to postrzegano ZSRR jako sojusznika, a islam i nacjonalizm arabski miały stanowić skuteczną przeciwwagę dla ideologii sowieckiej.