1: Do roku 1449, Warszawa 1917..

Po śmierci Jagiellończyka Moskwa pod wodzą Iwana III Srogiego ponowiła próby ekspansji na zachód, czego wyrazem była wojna z lat 1492–1494 i zabór Księstw Wierchowskich. W wyniku wojny 1500–1503 państwo polsko-litewskie osłabione najazdami tatarskimi i nieudaną wyprawą mołdawską utraciło na rzecz Wielkiego Księstwa Moskiewskiego ziemie wschodnie leżące za Dnieprem (ok. 1/3 ziem litewskich), w tym wschodnie twierdze Bramy Smoleńskiej – Dorohobuż nad Dnieprem oraz Białą nad Dźwiną. Otworzyło to Moskwie drogę na Smoleńsk. Jednak pomimo znacznego zwycięstwa w bitwie nad rzeką Wiedroszą, Moskale odstąpili od oblężenia miasta. W następnej wojnie (1507–1508) wojska króla Zygmunta Starego odniosły zwycięstwo w pierwszej bitwie pod Orszą w 1508, odpierając najeźdźców. Dorohobuż i Biała, a także Wiaźma na wschodzie, wróciły do Litwy.

Przełomem okazała się wojna 1512–1522, gdy wojska moskiewskie Wasyla III zdołały w 1514 roku zdobyć Smoleńsk. Po dwutygodniowym oblężeniu wojewoda smoleński Jerzy Sołłohub skapitulował 31 lipca 1514 roku i na drugi dzień oddał miasto Moskalom.