Charakterystyka dzieła Za miejsce akcji opowiadania Turgieniew wybrał dwór na przedmieściach Moskwy. Głównym wątkiem fabuły jest narastający konflikt pomiędzy dziedziczką i jej służącym Gierasimem, którego ofiarą padła Mumu. Gierasim i jego pies to para bohaterów, która odzwierciedla kulturowe opozycje: człowiek – zwierzę, rozum – instynkt, kultura – przyroda. Dzięki umieszczeniu zwierzęcia obok człowieka autor wyeksponował charakterystyczne cechy mieszkańców dworuЕ. Л. Гуревич, Сравнительный анализ рассказа Ги Де Мопассана «Мадемуазель Кокотка» и повести И. С. Тургенева "Муму", s. 5–6..
Turgieniew uczynił stróża głuchoniemym, przez co zderzył obie warstwy, ukazując kontrast pomiędzy światami despotki-dziedziczki i pokornego Gierasima. Miało to za zadanie wzbudzić współczucie w czytelniku dla niezaradnego stróża, który został zmuszony do podejmowania decyzji wbrew sobieA. Semczuk, Iwan Turgieniew, Warszawa 1970, s. 131–132. oraz przekazanie idei filantropijnych. Wbrew zamierzeniom autora krótkotrwały bunt głównego bohatera i ostateczne poddanie się wyrokowi losu zostały odczytane jako nawiązanie do haseł słowianofilów, wyrażających pochwałę religijności i uległości chłopówA. Semczuk, Iwan Turgieniew, Warszawa 1970, s. 132..