Treść libretta nawiązuje do filozofii Artura Schopenhauera i jego koncepcji współczucia, które ratuje ludzi przed poczuciem zupełnego bezsensu istnienia. Cesarzowa przez współczucie innym dostaje Cień, staje się istotą ludzką wybawioną z opresji swego życia. Dojrzewa do tego, że bycie człowiekiem jest pełniejsze niż egzystencja istoty duchowej, czystej. Szczęście jest równoważne z miłością małżeńską, potomstwo jest spełnieniem, współodczuwanie cudzej niedoli warunkiem tego szczęścia. Stać się człowiekiem oznacza dojść do tego, co najwyższe. Wieczność nie polega na abstrakcyjnym duchowym istnieniu gdzieś w zaświatach, wydaje się, że posiadanie potomstwa jest formą wiecznego istnienia człowieka - żyje on w swoich dzieciach: "Wy, małżonkowie spoczywający w miłosnym uścisku, jesteście rozpiętym nad otchłanią mostem, po którym martwi wchodzą w życie! Błogosławione nich będzie dzieło waszej miłości" - śpiewają strażnicy na końcu I aktu.
Historia utworu Hofmannsthal rozpoczął pracę nad baśniowym librettem Kobiety bez cienia w 1910 i przekazywał Straussowi kolejne partie tekstu w latach 1912–1916;