Zasada osobowości prawa – zasada prawa, według której podlega się danemu systemowi prawa ze względu na tożsamość, charakterystyczna dla społeczności pierwotnych. Jest przeciwieństwem zasady terytorialności prawa.

Starożytny Rzym Pierwotnie w starożytnym Rzymie normy prawa rzymskiego obowiązywały wyłącznie obywateli rzymskich. W miarę rozrostu terytorium państwa, włączania do obrotu praw cudzoziemców i wzmacniania idei uniwersalistycznych powstał nowy system prawa, tzw. ius gentium. Zespół norm obowiązujących obywateli otrzymał wtedy nazwę ius civile.

Zasada osobowości prawa w starożytnym Rzymie nie obowiązywała w praktyce od roku 212, kiedy cesarz Karakalla nadał obywatelstwo wszystkim mieszkańcom państwa.

Średniowieczna Europa W Europie Zachodniej zasada ta obowiązywała od schyłku starożytności do końca wczesnego średniowiecza, w okresie istnienia państw plemiennych. Najwyraźniej objawiła się, gdy na terytorium starożytnego Rzymu plemiona germańskie zetknęły się z ludnością miejscową. Jako że Germanie funkcjonowali w systemie państw plemiennych, nie narzucali podporządkowanej ludności swojego prawa. Sytuacja była identyczna w przypadku podporządkowania jednego plemienia germańskiego przez drugie.