thumb|280px|Teatr thumb|280px|Kolumnada thumb|280px|Plan wykopalisk z 1860 Cyrena (gr. Κυρήνη Kyrēnē) – starożytne miasto położone w północnej Libii, w prowincji Cyrenajka, ok. 16 km od Morza Śródziemnego na płaskowyżu o wysokości 550 m n.p.m. Niedaleko miasta znajdował się port Apollonia, początkowo również samodzielne miasto, od końca VII wieku p.n.e. traktowane jako port Cyreny. Apollonię z Cyreną łączyła tzw. droga królewska, zbudowana przez legionistów rzymskich ok. 100, w miejscu której dziś biegnie nowoczesna droga asfaltowa.
Okres grecki Cyrena została założona między 675 a 650 p.n.e. (wiele źródeł podaje 630 p.n.e.) przez Dorów z Santorynu, a następnie sama była metropolią dla wielu kolonii. Szczegóły opisujące założenie miasta podaje Herodot w IV księdze swych Dziejów. Była największym i najważniejszym z greckich pentapolis w północnej Afryce. Początkowo panowali tu królowie z rodu Battiadów, około 460 p.n.e. zaprowadzono ustrój republikański. Podczas ateńskiego najazdu na Sycylię (415–413 p.n.e.), epizodu wojny peloponeskiej, miasto udzieliło pomocy obu stronomDavies, s. 55 – na podstawie Tukidydesa i ateńskiej uchwały honoryfikacyjnej. W 401 p.n.e. w Cyrenie na krótko zapanowała tyrania, wybuchła też wojna domowaDavies, s. 55 – na podstawie Diodora Sycylijskiego.