W 1858 roku pracę nad reformą kontynuowały niezależnie od siebie sekretny komitet, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i odrębne komitety złożone z właścicieli chłopów powstałe za zachętą cara w różnych regionach Rosji. Na tym etapie prac właściciele ziemscy nie protestowali już przeciwko samej idei wyzwolenia chłopów, a jedynie uzgadniali jej warunki. Ostateczny projekt reformy powstał w 1860 roku.
Treść reformy Treść reformy została zawarta w Ustawie o włościanach uwolnionych od zależności poddańczej. Była ona w istocie zbiorem dwudziestu różnych dokumentów. Rolę wstępu dla całości odgrywał opublikowany 19 lutego 1861 roku (starego stylu, czyli ) manifest cesarza Aleksandra II. W manifeście zawarto konstatację, że własność gruntów pozostawała przy rosyjskich ziemianach, którzy z własnej woli przystają na ich wykup lub stałe użytkowanie przez chłopów. Podkreślano, że szlachta w legalny sposób stała się posiadaczem ziemi i odebranie jej bez odszkodowania byłoby aktem niesprawiedliwości. Z powodu obaw rządu, który spodziewał się wybuchu rozruchów, tekst został upubliczniony dopiero 5 marca 1861 rokuStarego stylu., w pierwszy dzień wielkiego postu.