W latach 1221–1228 powstał Memoriale, napisany prawdopodobnie przez kard. Hugolina, uważany na pierwszą regułę III Zakonu. Jednak kanoniczne uznanie nastąpiło dopiero 17 sierpnia 1289 w Rieti, kiedy to Mikołaj IV bullą Supra Montem, zatwierdził pokutników, pozostających pod duchowym kierownictwem franciszkanów, jako zakon i nadał mu Regułę.
Tym, co odróżniało III Zakon od różnych konfraterni i bractw religijnych były liczne przywileje: 1) zwolnienie jego członków z feudalnej przysięgi wierności, a co za tym idzie ze służby wojskowej, 2) wyjęcie ich spod sądownictwa cywilnego jako osób poświęconych Bogu, 3) wyjęcie spod interdyktów nakładanych podówczas na całe miasta. Tercjarze, pochodzący z wszelkich stanów, od królów do wieśniaków, oddawali się rozmaitym inicjatywom apostolskim i charytatywnym, prowadząc szpitale, magazyny żywności, prowadząc działalność oświatową. Ich strojem była szara, czarna lub brązowa tunika przepasana franciszkańskim sznurem (cingulum), płaszcz-peleryna w tym samym kolorze co tunika i biały, płócienny welon jako nakrycie głowy dla sióstr. W 1508 Juliusz II określił, że szkaplerz, będzie zastępować noszenie habitu przez tercjarzy franciszkańskich. Klemens XI w 1704 zatwierdził mały Szkaplerz św. Franciszka z Asyżu (szkaplerz franciszkański, zwany serafickim) na tasiemkach, noszony pod ubraniem.