Monizm teoretyczny – nazwa stosowana w odniesieniu do takiego podejścia w ramach filozofii nauki, zgodnie z którym, nowości teoretyczne do nauki wprowadzane są dopiero wtedy, gdy pojawiają się fakty niezgodne z dotychczas akceptowaną teorią. Alternatywą dla niego jest pluralizm teoretyczny.
U podstaw tak rozumianego monizmu leżą następujące założenia: wprowadzenie nowej teorii ma sens tylko wtedy, gdy jest ona wyraźnie lepsza od teorii dotychczasowej; sformułowanie równie dobrej (lub gorszej) teorii-rywalki przynosi wyłącznie straty, bo np.: odciąga uwagę uczonych od teorii lepiej potwierdzonej, należy na nowo pisać podręczniki, opracowania, programy uniwersyteckie celem uwzględnienia nowego ujęcia, dlatego; należy hamować konstrukcję i rozwój teorii alternatywnych; należy zwiększać nie liczbę wzajemnie niezgodnych teorii lecz liczbę doniosłych faktów, potwierdzających/obalających obowiązującą teorię; dobrze potwierdzona teoria musi być utrzymywana tak długo, dopóki nie zostanie sfalsyfikowana.
Monizm bazuje na tezie o stabilności języka obserwacyjnego, zgodnie z którą znaczenie twierdzenia obserwacyjnego jest niezmienne mimo zmian teoretycznych.