thumb|300px|Olbia i inne kolonie greckie w północnej części Morza Czarnego (ok. 450 p.n.e.) Olbia ( – szczęśliwa, bogataPrzymiotnik ma również takie znaczenie w odniesieniu do dóbr materialnych (Słownik grecko-polski, Warszawa: PWN, 1962, t. III, s. 263n).), zwana też Olbią Pontyjską ()W odróżnieniu od Olbii Galijskiej, kolonii Massalii w zachodniej części Morza Śródziemnego., znana także jako Olbiopolis, Borystenes – kolonia grecka leżąca na północnym wybrzeżu Morza Czarnego w pobliżu ujść Bohu (stgr. Hypanis) i Dniepru (stgr. Borystenes), na południe od współczesnego Mikołajowa (w pobliżu dzisiejszej wsi Parutino).
Historia Założona ok. 550 p.n.e. przez osadników z MiletuSłownik kultury antycznej (red. R. Kulesza), Warszawa: Wydawnictwa Uniwersytetu Warszawskiego, 2012, s. 360. Dlatego też zamieszkałym w niej obywatelom Miletu Olbia tradycyjnie zapewniała zwolnienie od podatków (N.G.L. Hammond: Dzieje Grecji, Warszawa: PIW, 1977, s. 153)., w niedługim czasie stała się znacznym ośrodkiem handlu zbożem i rybami. W okresie największego rozkwitu w IV wieku p.n.e. w mieście otoczonym murami żyło do 40 tys. mieszkańców. Olbia bogaciła się głównie na pośrednictwie w handlu ze Scytami. W V w. p.n.e. odwiedził ją prawdopodobnie Herodot, a w 95 n.e.