Pierwsza jest typem rodziny prostej, zarówno wtedy, gdy jest nią od swego ukonstytuowania się, jak i wtedy, gdy jest strukturą powstałą po rozpadzie rodziny dwurodzicielskiej. Druga natomiast jest w swym zamierzeniu strukturą koncentrującą się wokół kobiety-matki i jako taka, w społeczeństwach gdzie występuje, jest traktowana jako najzupełniej normalna i spełniająca wszystkie funkcje stawiane przed rodziną jako podstawową grupą społeczną.
Struktura matryfokalna (ewentualnie paramatryfokalna, jeśli mamy do czynienia z występowaniem tylko części cech właściwym tej pierwszej) może pojawić się za każdym razem, gdy dojdzie do dłuższej nieobecności partnera, męża, ojca. Dotyczy to głównie rodzin małych i modeli monokohabitacyjnych, gdyż w rodzinach większych na miejsce jednego nieobecnego ojca może wejść inny męski członek rodziny.
Teoria wiążąca ruchy kontrkulturowe XX wieku z wychowaniem w rodzinach matryfokalnych Po dzieciach wychowywanych głównie przez matkę należało by się spodziewać mniejszego poziomu agresji niż po dzieciach wychowywanych (w rodzinach patriarchalnych) razem z mężczyzną.