W serii doświadczeń Kruger i Dunning sprawdzili samoocenę dotyczącą myślenia logicznego, znajomości gramatyki i poczucia humoru. Po pokazaniu im wyników ich testów studenci zostali poproszeni o oszacowanie swojego poziomu, po czym grupa kompetentna w danej dziedzinie oceniła go poprawnie, podczas gdy ta niekompetentna wciąż go przeceniała. Jak zauważyli Dunning i Kruger, „podczas 4 doświadczeń uczestnicy notowani najniżej w testach dotyczących poczucia humoru, gramatyki i logiki znacznie przeceniali swoje osiągnięcia i umiejętności. Mimo iż wyniki testów plasowały ich w 12. percentylu, oni sami szacowali, że osiągnęli wynik plasujący ich w 62. percentylu”. Jednocześnie ludzie naprawdę posiadający wiedzę zwykli nie doceniać swej kompetencji.
Odbiór w świecie nauki Realność istnienia efektu jest w świecie naukowym tematem kontrowersji. Zaproponowano różne wyjaśnienia, odwołujące się m.in. do artefaktów statystycznych (kwestionując prawdziwość istnienia efektu) i heurystyk poznawczych służących ochronie samooceny, czy heurystyk wynikających z braku punktów odniesienia.