Pierwszy i przełomowy w piśmiennictwie o świętych żywot spisał Atanazy Wielki (295–373) około 357 roku. Był to „Żywot Antoniego Pustelnika”. W dziele tym przedstawił ideał życia chrześcijanina (ideał ascety) i nowy wzór świętości, ukazując, iż istnieją różne od męczeństwa drogi do doskonałości. Utwór ten miał wpływ na kulturę, będąc inspiracją m.in. dla H. Bosha, Breughel’a czy Flauberta. Z tradycji zapoczątkowanej przez Vita Antonii wywodzą się greckie żywoty: Symeona Słupnika (pełniejszy i bardziej wiarygodny) i św. Aleksego zredagowany w XI wieku na podstawie bezimiennej wersji z ok. 450 r.
Na kształt żywotopisarstwa znaczny wpływ wywarł też Sulpicjusz Sewer (360–420) swoimi pracami poświęconymi biskupowi Marcinowi z Tours (Martiniana), w których postać przedstawiana była tak, by służyć za wzór, zaś prace nie były przez autora traktowane jako dzieła historyczne. Odbiciem takiego podejścia były późniejsze prace diakona Paulina „Żywot św. Ambrożego”, Possydiusza „Vita S.