Nazwa cieszynitu wywodzi się od miasta Cieszyna, w okolicach którego skała ta została po raz pierwszy na świecie opisana. Dokonał tego Ludwik Hohenegger, geolog i inżynier górniczo-hutniczy Komory Cieszyńskiej, autor pierwszej szczegółowej mapy geologicznej Księstwa Cieszyńskiego wydanej w 1861 roku. Początkowo „cieszynitami” nazwał on wszystkie skały magmowe występujące we fliszu karpackim na Śląsku Cieszyńskim i Morawach. Późniejsze badania wykazały, że oprócz cieszynitów występują tu również pikryty czy diabazy. Obecnie skały tego regionu nazywa się tradycyjnie „skałami cieszynitowymi”.
Skały te powstały w dolnej kredzie. Tworzą intruzje (przede wszystkim sille, sporadycznie dajki), powstałe przez wciśnięcie płynnej magmy między ławice skał osadowych lub w spękania (szczeliny) w ich obrębie. Wypływy magmy miały miejsce w czasie, gdy skały te, w tym przypadku łupki, margle i wapienie obecnej płaszczowiny cieszyńskiej spoczywały jeszcze na dnie morskim. Następnie intruzje cieszynitowe uległy sfałdowaniu wraz z otaczającymi je skałami.
Oprócz pogranicza Polski i Czech cieszynity występują również w innych częściach świata, np. w Szkocji czy Australii.