Pragnąc ostatecznie usunąć Nikona z urzędu patriarszego, Aleksy I doprowadził do zwołania w 1666 soboru z udziałem patriarchów jerozolimskiego Paisjusza i aleksandryjskiego Makarego III. Sobór przeprowadził sąd nad Nikonem i nie tylko pozbawił go godności patriarszej, ale i odebrał wszystkie godności kościelne (oprócz statusu mnicha) i zesłał do Monasteru Terapontowskiego. Równocześnie sobór (już w 1667) uznał przeważającą część wprowadzonych przez Nikona modyfikacji za słuszne i obłożył anatemą czołowych przeciwników wprowadzonych przez niego zmian. 13 maja 1667 sobór ogłosił stare obrzędy herezją. Rosyjski Kościół Prawosławny nie tylko stwierdził, że wszyscy zwolennicy liturgii sprzed reform podlegają anatemie, ale i polecił przekazywać ich sądom świeckim, zgadzając się tym samym na ich prześladowania przez władze świeckie, czy wręcz zachęcając do nich. Oznaczało to początek otwartego konfliktu między zwolennikami i przeciwnikami reform (rozłamu, cs. raskoł), który Billington porównuje do wojny bratobójczej.
Oceny