[w:] Kalendarz Bydgoski 2004.
Tradycje Établissement W pierwszej połowie XIX wieku dotarła do Bydgoszczy moda na tworzenie zespołów restauracyjno-rozrywkowo-teatralnych typu Établissement. Ich istnienie wpływało na uatrakcyjnienie spędzania wolnego czasu i życia towarzyskiego. Kompleksy te miały charakter prywatnych przedsiębiorstw restauracyjno-rozrywkowychw Bydgoszczy określenie Établissement było rzadko używane, częściej zespoły rozrywkowe określano mianem ogrodów, a ich nazwy nawiązywały do miejsca położenia lub nazwiska właściciela. Składały się one z części gastronomicznej oraz ogrodu i mieściły sceny muzyczne, teatralne i taneczne oraz urządzenia rozrywkowe (kręgielnie, hipodromy, strzelnice, sale bilardowe, karuzele, przystanie wodne). Ogrody wyposażano w obiekty małej architektury (pergole, kolumnady, altany, cieplarnie i fontanny). Ważnym elementem każdego z kompleksów była sala zebrań użytkowana przez stowarzyszenia. Za najstarszy bydgoski zespół gastronomiczno-rozrywkowy uznaje się kompleks przy ul. Czartoryskiego 16 położony nad Młynówką. W latach 50. XIX wieku znajdowało się w Bydgoszczy kilka Établissements, zaś pod koniec wieku około 20. W 1897 r. lista publicznych sal widowiskowych w Bydgoszczy mogących pomieścić od 200 do 1000 osób liczyła 18 łącznie z Teatrem Miejskim.