Franciszkanizm − zainicjowany w Europie w XIII w. ruch religijny w łonie Kościoła katolickiego, którego pierwszymi protagonistami byli św. Franciszek z Asyżu i jego naśladowcy. W historiografii pojęcie to wiąże się z rozwojem zakonów franciszkańskich, natomiast w sztuce – wkład przedstawicieli wspólnot franciszkańskich w poszczególne jej dyscypliny oraz inspirację ideałami i motywami właściwymi dla duchowości franciszkańskiejEncyklopedia katolicka, t. V, s. 534, Lublin 1989.
Geneza Ruch bierze swą nazwę od imienia założyciela Zakonu Braci Mniejszych popularnie zwanego franciszkanami, włoskiego mistyka doby średniowiecza Franciszka z Asyżu. W okresie, w którym rozpoczął on swoją działalność (przełom XII i XIII w.), jedność i uniwersalizm średniowiecza zaczynał tracić swą polityczną i religijną zwartość. Po śmierci Fryderyka Barbarossy w Niemczech coraz bardziej zaczęli dochodzić do głosu poszczególni panowie feudalni i rady wolnych miast, w Italii zaś popierane przez biskupów gminy miejskie. Chociaż na czele Kościoła katolickiego stali w tym okresie wybitni stratedzy jak Innocenty III, to jednak wśród mas zaczęły pojawiać się ruchy heretyckie.