Życie stawało się dużo bardziej zorganizowanym i prężniejszym niż w dotychczasowym systemie czysto feudalnym: gospodarkę naturalną zastępowano gospodarką pieniężną, organizowano targi i jarmarki, powstawały drobne manufaktury, rozwijało się rzemiosło, ludność wsi coraz częściej przenikała do miast, wiążąc z nimi swój byt. Był to okres powstawania najróżniejszych cechów, w których skupiała się ludność mająca wspólne interesy. Zorganizowana w gminy ludność stopniowo wymykała się spod zwierzchnictwa lennego. Ze swego rodzaju stałości miejsca (łac. stabilitas loci) w systemie feudalnym, nastąpiło przejście do charakteryzującego gminę ruchu; od wszechobecnej łaciny zaczęto preferować języki lokalne, także w aktach urzędowych.
Tak duże zmiany społeczne nie mogły pozostać bez wpływu na sposób postrzegania otaczającego świata, relacji społecznych, instytucji Kościoła i majestatu Boga. Obok postawy buntu wobec zastanych struktur, przejawiającej się falami ruchów heretyckich w Europie, wraz z ruchem franciszkańskim pojawiło się też nowe, w pewien sposób przewartościowane spojrzenie na najważniejsze faktory życia człowieka. We Franciszku z Asyżu zaszczepione zostały w kulturze ideały humanizmu bazującego na Ewangelii, która mobilizowała raczej do pokojowej rewolucji niż niszczącego buntu.