Po czterech latach zamieszkiwania w monasterze, pod kierunkiem przełożonego-ucznia Ambrożego z Optiny, Sergiusz zostaje przeniesiony przez biskupa do innego klasztoru. W nowym miejscu mnich odkrywa, że na nowo budzi się w nim pożądanie kobiet, które dotąd skutecznie zwalczał. Zaczyna również czuć antypatię do swojego przełożonego, mnicha dążącego wyłącznie do szybkiej kariery w cerkiewnej hierarchii. Uzyskuje zgodę na podjęcie życia pustelniczego w Tambinie.
Po sześciu latach życia w samotności Sergiusz żyje nękany zwątpieniem i żądzą cielesną; regularna modlitwa i post pomagają mu tylko w niewielkim stopniu. Tymczasem wdowa Makowkina zakłada się z przyjaciółmi, że uda się jej skłonić mnicha, by pozwolił jej przenocować w jego pustelni. Kobieta usiłuje uwieść Sergiusza, który, by zwalczyć pokusę, ucina sobie palec u lewej ręki. Wstrząśnięta jego czynem Makowkina rok później wstępuje do żeńskiego monasteru. W ciągu kolejnych lat Sergiusz zyskuje sławę cudotwórcy: za sprawą jego modlitw ludzie odzyskują zdrowie. Sam mnich czuje jednak, że jego wiara traci dawną siłę, a wszystkie jego działania motywuje już tylko troska o innych ludzi. Zaczyna rozważać ucieczkę z pustelni w przebraniu chłopa, rezygnuje jednak z tego zamiaru.