Sergiusza nie interesowało już
W czasie spotkania z wdową Makowkiną Sergiusz broni się przed uwiedzeniem poprzez odmawianie Modlitwy Jezusowej, jednak ostatecznym środkiem, za pomocą którego odnosi sukces, jest samookaleczenie. Zwycięstwo bohatera było jednak możliwe dzięki temu, że nadal zachował mocną wiarę. Gdy Sergiusz spotyka córkę kupca, jest już człowiekiem bez pokory, miłości i prawdziwej wiary. Dlatego, mimo początkowych starań, by do tego nie dopuścić, ulega namiętności.
Wymowa opowieści a idee religijne Tołstoja thumb|240px|Widok Pustelni Optyńskiej, z którą związani byli najsłynniejsi dziewiętnastowieczni rosyjscy mnisi-starcy. Lew Tołstoj trzykrotnie odwiedzał Pustelnię Optyńską, jednak spotkania z miejscowymi mnichami nie zmieniły jego negatywnego stosunku do monastycyzmu i Rosyjskiego Kościoła Prawosławnego. Ojciec Sergiusz ukazuje obraz życia w monasterach rosyjskich w XIX w., ukazany z perspektywy poglądów Tołstoja, który nie lubił i nie cenił współczesnych sobie mnichówR. Przybylski, Bezbożny poszukiwacz Boga [w:] . Pisząc Ojca Sergiusza, Tołstoj był już autorem własnej doktryny religijnej, którą Przybylski w ślad za Mereżkowskim określa jako ubóstwienie NicościR.