Jakkolwiek część doktryny uważa, w odniesieniu do stosunków zobowiązaniowych również w tym drugim przypadku mamy do czynienia z retroaktywnością, ponieważ treść stosunku prawnego jest ściśle związana ze zdarzeniem prawnym powołującym go do życia i nie może być zmieniona przez nową ustawę bez jej retroaktywności.
Działanie prawa wstecz to dokonywanie nowej oceny prawnej zaszłych już zdarzeń, także takich, które do tej pory nie miały znaczenia prawnego. Może to polegać na zmianie, uchyleniu lub ustanowieniu określonych obowiązków lub praw z powołaniem się na zaszłości sprzed wydania ustawy. Tak rozumiana retroaktywność jest przedmiotem krytyki i jej dotyczy zakaz wyrażony w paremii lex retro non agit.
Zakres zakazu działania prawa wstecz Zakaz działania prawa wstecz może opierać się na różnych uzasadnieniach. Pierwszym uzasadnieniem było ujmowanie prawa jako regulatora przyszłych zachowań prawnych, co oznacza, że prawo nie może oceniać na nowo tego, co już miało miejsce. Innym motywem zakazu retroakcji jest ochrona praw nabytych (jeśli ktoś nabył określone prawo, nie może to ulec zmianie).