W istocie jednak oś powieściowej fabuły stanowi prywatny konflikt pomiędzy monarchą a podkanclerzym Hieronimem Radziejowskim, wywołany niechęcią do króla i nieuzasadnioną zazdrością o żonę dostojnika, który dla zaspokojenia wygórowanych ambicji nie waha się przed zdradzieckimi knowaniami w obliczu wroga. Wokół działań tej negatywnej postaci ukazano też różnorodne i rozbieżne postawy polskiej szlachty i magnaterii. Podkreślono również niezwykły wpływ królowej Marii Ludwiki, która królem miała „kierować jak Murzynek słoniem” i do końca życia starała się „z Polski uczynić hołdownicę i sprzymierzeńca Francji, politycznie jej poddanego”.
Stosując powieściowy schemat Waltera Scotta (z wpleceniem perypetii bohaterów fikcyjnych), dla ożywienia tej kroniki historycznych wydarzeń Kraszewski nieco sztucznie włączył w fabułę historyjkę romansu zaufanego dworzanina królewskiego – Dyzmy Strzębosza, nieszczęśliwie zakochanego w pięknej warszawskiej Włoszce, córce pani Bertoni z dawnego otoczenia króla.