Koniec XIX wieku, początek XX wieku Pod koniec XIX wieku partie socjalistyczne w krajach o rozwiniętym systemie parlamentarnym aktywnie brały udział w wyborach i życiu politycznym. W większości reprezentowały one nurt reformistyczny, dążąc do stopniowych zmian systemu kapitalistycznego. Inną ścieżkę rozwoju przyjął ruch robotniczy w Rosji, gdzie ze względu na opresyjny system polityczny nie pozwalający na udział socjalistów we władzy, przyjął on taktykę rewolucyjnąPajewski, s. 43–44.. W Europie Południowej, szczególnie we Włoszech i Hiszpanii, dochodziło do konfrontacji idei socjalizmu reformistycznego i anarchizmu. Włoskie partie socjalistyczne zajmowały pozycje antyanarchistyczne. Odcięcie od anarchizmu podkreślone zostało w programie Włoskiej Partii Socjalistycznej ustanowionym w czasie zjazdu genueńskiegoPajewski, s. 189.. W 1904 Australijczycy wybrali pierwszego socjalistycznego premiera na świecie – Chrisa Watsona, reprezentanta Australijskiej Partii Pracy.