thumb|left|200px|Karol Ferdynand Waza, malowidło Daniel Schultz Na elekcję, która rozpoczęła się 6 października 1648 roku cień rzuciła druzgocąca klęska wojsk Rzeczypospolitej pod Piławcami. Choć za klęskę zgodnie obwiniani byli regimentarze Zasławski, Ostroróg i Koniecpolski, czyli zwolennicy kandydatury Karola Ferdynanda, wynik elekcji był niepewny. Podobnie jak podczas elekcji w 1587 roku, magnaccy stronicy obu kandydatów rozlokowali wokół pola elekcyjnego własne oddziały wojska. Obawiano się, że wobec prawie równych szans obu kandydatów – Jana Kazimierza i Karola Ferdynanda może dojść do podwójnej elekcji. Sytuacji nie zmieniało poparcie dane Janowi Kazimierzowi przez wdowę po królu Władysławie Ludwikę Marię oraz dwory Francji, Brandenburgii i SzwecjiJ.A. Gierowski, Rzeczpospolita w dobie złotej wolności (1648–1763), w: Wielka historia Polski, pod red. S. Grodziskiego, Kraków 2003, s. 33.. Zwycięstwem obozu Jana Kazimierza było powołanie na marszałka sejmu, przychylnego starszemu królewiczowi Filipa Kazimierza Obuchowicza. Trzeci poważny kandydat, Zygmunt Rakoczy przestał się liczyć po śmierci swojego ojca Jerzego I Rakoczego 11 października. Wtedy to popierający kandydaturę siedmiogrodzką hetman Janusz Radziwiłł zawarł porozumienie z Janem Kazimierzem.