Równocześnie wielu z tych pisarzy nie opisywało położenia rosyjskich chłopów, które było cięższe; za takie przedstawianie sprawy dostawali oni uposażenie z Petersburga.
Rządy Rzeczypospolitej na ziemiach ukraińskich pamiętali chłopi jeszcze w czasie powstania styczniowego. Rzeczpospolita kojarzyła im się z uciskiem pańszczyźnianym i okrucieństwem ekonomów oraz hajduków polskich feudałów, dlatego opowiedzieli się po stronie władz carskich i wystąpili przeciw powstańcom styczniowym w ramach tworzonej m.in. tzw. straży wiejskiej. Prof. Andrzej Sulima Kamiński twierdzi, że dla chłopów polskość oznaczała nie wolność i godność obywatelską, lecz poddaństwo i poniżenie.
Rodzaje pańszczyzny mały|Poddaństwo, obraz Józefa Szermentowskiego (1873), Muzeum Narodowe w Warszawie Pańszczyzna wydziałowa (jutrzyna) – wprowadzona w XVII – XVIII w., jako odpowiedź feudałów na obniżającą się jakość pracy chłopów pańszczyźnianych. Określano obszar, na którym miały być wykonane wszystkie prace, od orki po zwózkę zbiorów. Darmocha, daremszczyzny – darmowe i przymusowe prace wykonywane przez chłopów, niewyszczególnione w obowiązującym prawie ani w żadnej umowie między panem a chłopem. Powaby, tłoki lub gwałty – roboty nadzwyczajne, przymusowe i nieodpłatne wykonywane przez chłopów w okresie intensywnych prac rolnych (np.