Brak jest konkretnej daty końcowej tej epoki; zwykle łączona jest ona z upadkiem cesarstwa rzymskiego bądź z jego poważnymi przemianami, np.: rokiem 395, czyli podziałem cesarstwa na dwie części po śmierci Teodozjusza I; rokiem 476, czyli końcem panowania ostatniego cesarza zachodniorzymskiego Romulusa Augustulusa; początkiem podbojów arabskich w VII wieku; szeregiem innych dat.
W dziejach Europy koniec starożytności stanowi zarazem początek średniowiecza. Z perspektywy archeologicznej i technologicznej starożytność zapoczątkowana jest w epoce brązu i obejmuje początek epoki żelaza.
Cywilizacje Bliskiego Wschodu do końca epoki brązu Prehistoria thumb|upright|Gliniany dzban z późnego okresu Ubajd
Wraz z końcem ostatniego zlodowacenia rozpoczęła się (ok. 9 tysięcy lat p.n.e.) na Bliskim Wschodzie tzw. rewolucja neolityczna – proces zmiany trybu życia ludzi (do tej pory parających się łowiectwem i zbieractwem) z koczowniczego na bardziej osiadły, powiązany z uprawą roślin i hodowlą zwierząt. Ślady pierwszych otwartych osiedli sezonowych lub nawet stałych z tego czasu pochodzą z obszarów Palestyny (Jerycho z okresu kultury natufijskiej), Jordanii i północnego Iraku (Zawi Szemi Szanidar).